Od lat rosnące koszty leków specjalistycznych należą do największych wyzwań, przed jakimi stoją programy opieki zdrowotnej finansowane przez pracodawców. Chociaż wyzwanie to nadal istnieje, najnowsze dane branżowe wskazują, że dyskusja na ten temat ewoluuje. Dzisiejszy artykuł poświęcony trendom w farmacji skupia się w mniejszym stopniu na rosnących cenach leków, a w coraz większym – na wykorzystaniu leków, schematach leczenia oraz rosnącej złożoności zarządzania zarówno lekami specjalistycznymi, jak i niespecjalistycznymi.
Wykorzystanie stało się głównym czynnikiem napędzającym trend w zakresie leków specjalistycznych
W 2025 r. trend w zakresie leków specjalistycznych utrzymał się na wysokim poziomie 10,8%, kontynuując wieloletnią tendencję dwucyfrowego wzrostu. Na uwagę zasługuje jednak to, co stało się przyczyną tego wzrostu. Niemal cały ten trend wynikał ze zwiększonego wykorzystania, podczas gdy zmiany kosztu na jedno zgłoszenie miały bardzo niewielki wpływ.
Odsetek członków korzystających z co najmniej jednego leku specjalistycznego wzrósł z 4,4% w 2023 r. do 5,5% w 2025 r., podczas gdy liczba zrealizowanych recept na jednego użytkownika leków specjalistycznych pozostała stosunkowo stabilna. Sugeruje to, że wzrost wydatków wynika z faktu, iż coraz więcej członków korzysta z terapii specjalistycznej, a nie z tego, że obecni użytkownicy zużywają znacznie więcej leków.
Dla organizatorów programów to rozróżnienie ma znaczenie. Chociaż negocjowanie korzystniejszych cen nadal pozostaje ważne, zarządzanie wykorzystaniem usług, nadzór kliniczny oraz zapewnienie odpowiedniego doboru terapii stają się coraz bardziej kluczowe dla kontrolowania trendów.
Leki biopodobne zaczynają spełniać pokładane w nich nadzieje
Po latach oczekiwań leki biopodobne w końcu przynoszą wymierne efekty. Ogólny poziom wykorzystania leków biopodobnych wzrósł z 32,2% w 2024 r. do 56,3% w 2025 r., głównie dzięki szybkiemu upowszechnieniu się leków biopodobnych do Humiry oraz wczesnemu wejściu na rynek alternatyw dla leku Stelara. Same leki biopodobne do Humiry zdobyły ponad 80% udziału w rynku w ciągu dwóch lat od wprowadzenia na rynek.
Rozwój rynku leków biopodobnych stanowi obecnie jedno z najważniejszych zjawisk w branży farmacji specjalistycznej. Jednak samo wprowadzenie tych leków nie gwarantuje oszczędności. Ceny mogą się znacznie różnić w zależności od produktów, podmiotów zarządzających programami lekowymi (PBM) oraz kanałów zakupowych, co sprawia, że całkowity koszt netto jest ważniejszym wskaźnikiem niż same wskaźniki wykorzystania leków biopodobnych.
W miarę jak konkurencja rozszerza się na kolejne kategorie terapeutyczne, pracodawcy i ubezpieczyciele zdrowotni mogą odnieść korzyści z regularnej oceny swojej strategii dotyczącej leków biopodobnych, aby zapewnić jej zgodność zarówno z celami klinicznymi, jak i finansowymi.
Choroby zapalne i onkologia nadal dominują w wydatkach
Pomimo ciągłych zmian rynkowych największe kategorie wydatków na leki specjalistyczne pozostają niezwykle stabilne. W 2025 r. choroby zapalne stanowiły prawie jedną trzecią wydatków na leki specjalistyczne, natomiast onkologia – około jednej czwartej. Łącznie te dwie kategorie stanowiły prawie 60% wszystkich wydatków na leki specjalistyczne.
W dziedzinie terapii przeciwzapalnej zachodzą znaczące zmiany. Podczas gdy leki biopodobne powodują spadek stosowania uznanych produktów, takich jak Humira i Stelara, nowsze terapie, w tym Skyrizi, Rinvoq i Dupixent, nadal odnotowują silny wzrost popularności.
Tendencje te podkreślają rosnące znaczenie opartych na dowodach naukowych wykazów leków, ścieżek klinicznych, programów terapii stopniowej oraz bieżącej kontroli wykorzystania usług medycznych, mających na celu zapewnienie członkom ubezpieczenia leczenia odpowiedniego z klinicznego punktu widzenia i efektywnego pod względem kosztów.
Leki z grupy GLP-1 zmieniają oblicze rynku leków niespecjalistycznych
Być może najbardziej znacząca zmiana w wydatkach farmaceutycznych ma miejsce poza segmentem leków specjalistycznych. W przeszłości tendencje dotyczące leków niespecjalistycznych były stosunkowo przewidywalne, co wynikało z powszechnego stosowania leków generycznych i stosunkowo niskich kosztów. Obecnie sytuacja uległa zmianie. W 2025 r. tendencja w zakresie leków ogólnodostępnych osiągnęła poziom 10,4%, niemal dorównując tendencji w segmencie leków specjalistycznych. W przeciwieństwie do leków specjalistycznych, gdzie głównym czynnikiem wzrostu było wykorzystanie, tendencja w segmencie leków ogólnodostępnych była napędzana zarówno przez wzrost wykorzystania, jak i rosnące koszty na jedno zgłoszenie.
Leki z grupy GLP-1 okazały się głównym czynnikiem przyczyniającym się do tej zmiany. Cukrzyca pozostaje największą kategorią wydatków na leki nie specjalistyczne, stanowiąc ponad jedną trzecią wszystkich wydatków, podczas gdy terapie GLP-1 stosowane w leczeniu cukrzycy i odchudzaniu, takie jak Mounjaro, Ozempic, Zepbound i Wegovy, zajmują obecnie cztery miejsca w pierwszej dziesiątce leków nie specjalistycznych pod względem wartości wydatków.
W miarę jak zakres stosowania tych leków rozszerza się na cukrzycę, otyłość i nowe wskazania, organizatorzy programów ubezpieczeniowych odczuwają coraz większą presję, by znaleźć równowagę między dostępnością, przystępnością cenową a długoterminowymi wynikami klinicznymi.
Co to oznacza dla organizatorów programów
Najnowsze dane dotyczące trendów wskazują na szerszy kontekst: zarządzanie wydatkami na leki wymaga dziś bardziej kompleksowego podejścia niż skupianie się wyłącznie na cenach leków. Skuteczne strategie coraz częściej obejmują:
• Ocenę wzorców stosowania leków i pojawiających się czynników generujących koszty.
• Promowanie odpowiedniej kolejności leczenia i doboru terapii.
• Wykorzystanie konkurencji między lekami biopodobnymi poprzez strategie skoncentrowane na kosztach netto.
• W razie potrzeby weryfikowanie diagnoz i zasadności klinicznej.
• Wykorzystywanie zintegrowanych danych medycznych i farmaceutycznych w celu identyfikacji możliwości oszczędnościowych i poprawy wyników leczenia.
Perspektywy na przyszłość
Koszty farmaceutyczne nadal budzą zainteresowanie, ale czynniki leżące u ich podstaw ulegają zmianom. Rośnie wykorzystanie leków specjalistycznych, nasila się konkurencja ze strony leków biopodobnych, a terapie oparte na GLP-1 zmieniają oblicze rynku leków niespecjalistycznych. Jednocześnie pracodawcy stają przed wyzwaniem, jakim jest zarządzanie rosnącymi kosztami bez uszczerbku dla jakości opieki nad pracownikami.
W miarę jak rynek świadczeń farmaceutycznych będzie się nadal rozwijał, organizacje łączące wiedzę kliniczną, przejrzystość oraz podejmowanie decyzji oparte na danych będą miały najlepszą pozycję, by dostosować się do przyszłych trendów i zapewnić trwałą wartość zarówno dla programów ubezpieczeniowych, jak i ich członków.
Dowiedz się więcej o podejściu BeneCard PBF TUTAJ
Źródła
Pharmaceutical Strategies Group (PSG). Raport Artemetrx z 2026 r. dotyczący stanu wydatków na leki specjalistyczne i trendów: wyniki z 2025 r. 2026.
Segal. Badanie trendów kosztów planów zdrowotnych Segal z 2027 r. 2026.
Evernorth Research Institute. „Pharmacy in Focus: Przełom w zakresie wdrażania i przystępności cenowej leków biopodobnych”. 2025.